این ششمين  تست زیست شناسی کنکور سراسری سال 87 است. همانطور که قول داده بودم تک تک تست ها را با تمام نکات مورد نیاز و مرتبط و ذکر اشتباهات احتمالی بررسی خواهیم کرد.

“محل توليد و فعاليت ........ در سيتوپلاسم سلول انسان است.

1- نوكلئوزوم                   2- كاتالاز               

3- ليزوزيم                      4- سورفاكتانت “

تستي تقريبا ساده ..و البته با موضوعي تكراري !.اما قبل از پاسخ به اين تست تاكيد مي كنم كه بايد محل توليد، محل عملكرد و نوع عملكرد  و جنس موادشيميايي كه در كتاب ذكر شده را بطور كامل بدانيد.

براي پاسخ به اين تست در تك تك گزينه ها ، محل توليد و فعاليت را بررسي مي كنيم :

1- نوكلئوزوم

 محل توليد = هسته تمام سلول هاي يوكاريوتي ( اجتماع هستيون ساخته شده در سيتوزول و DNA‌ساخته شده در هسته )

محل فعاليت = هسته تمام سلول هاي يوكاريوتي

زمان ساخت = مرحله S‌از اينترفاز چرخه سلولي

عملكرد = كاهش طول ظاهري مولكول DNA به كمك پروتئين هاي هسته اي ( به ويژه هيستون ها)

جنس = نوكلئوپروتئين ( 8 مولكول هيستون+ دو دور مولكول DNA دورشته اي)‌

2- كاتالاز

محل توليد= ريبوزوم هاي آزاد سيتوزول در برخي  از سلول ها به خصوص كبد وكليه( سيتوپلاسم)

محل فعاليت = پراكسي زوم ( سيتوپلاسم)

عملكرد= تجزيه آب اكسيژنه ( پراكسيد هيدروژن) جهت سم زدايي

جنس = پروتئين آنزيمي

3- ليزوزيم

محل توليد = شبكه آندوپلاسمي زبر سلول هاي ترشح كننده ( سيتوپلاسم)

محل فعاليت= خارج از سلول به عنواني از بخش اول سد دفاع غير اختصاصي

عملكرد= تجزيه كندده ديواره سلولي پپتيدوگليكاني بسياري از باكتري ها

جنس= پروتئين ( گليكوپروتئين) آنزيمي – دفاعي

4- سورفاكتانت

محل توليد = شبكه آندوپلاسمي برخي سلول هاي پوششي كيسه هوايي

محل فعاليت = خارج از سلول پوششي ريه( سطح داخل كيسه هاي هوايي )

عملكرد = كاهش نيروي همچسبي و دگر چسبي ملكول هاي آب و تسهيل عمل دم

جنس = ليپوپروتئين

پس پاسخ همان گزينه 2 خواهد بود...

و اما نكات تكميلي :

نكته1- علاوه بر نام ، بايد محل توليد و محل عملكرد ، نوع عملكرد( وظيفه)‌  تمام مواد ( و به ويژه پروتئين هاي ) موجود در كتاب درسي را بدانيد .همچنين بايد بدانيد كه برخي پروتئين ها قبل از ترشح فعال نيستند و پس از آن فعال مي شوند ولي برخي قبل از ترشح هم فعال هستند ( مثلا پادتن ها)‌.براي تمرين مي توانيد از چند ماده زير شروع كنيد:

الف- كلا‍ژن         ب- سلولز                      ج- لاكتوز                        د- لاكتاز                         ه- لاكتوژن                      و- كراتين

ز- آلبومين          ح- كازئين           و- ليزوزيم          ز- ايمونوگلوبولين            ح- ميكروتوبول                ط- ريز زشته

ي- پپسينوژن     ك- پپسين          ل- گاسترين       م- سكرتين         ن- رنين                                     ث- صفرا

ق- انواع هورمون هاي ديگر( براي بررسي مي توانيد به جدول كامل هورمون ها در همين سايت مراجعه كنيد)

ف- انواع آنزيم هاي ديگر ( مثل DNA پلميراز – RNA پليمراز- هليكاز- ليگاز- محدود كننده- rRNA  و ....)

نكته 2- نكات تكميلي مربوط به آنزيم ليزوزيم :

الف- يك آنزيم پروتئيني ( در واقع گليكوپروتئيني ...چرا؟) است كه در شبكه آندوپلاسمي زبر برخي سلول هاي پوششي ساخته و ترشح ( اگزوسيتوز) مي شود مثل سلول هاي پوست ، مخاط لوله گوارش و تنفس، ميزراه ...و غدد اشكي چشم ...بزاق ...)

ب- عملكرد اصلي آن ، حل كردن و در واقع تجزيه كردن ديواره سلولي پپتيدوگليكاني باكتري ها ( يو باكتري يا آركي باكتري ؟ چرا؟)‌

ج- عملكرد ليزوزيم به طور مستقيم باعث مرگ باكتري نمي شود، اما چون ديواره سلولي باكتري را تخريب مي كند و مي دانيم ديوراه از عوامل اصلي حفاظت اكثر باكتري هاست، بنابراين اين عامل حفاظتي از بين مي رود و باكتري نابود مي شود. به عنوان مثال يكي از عوامل مقاومت باكتري در برابر تورژسانس( آماس) زياد، همين ديواره سلولي است. وقتي ليزوزيم موجود در بزاق ، ديواره پپتيدوگليكاني باكتري را تخريب مي كند، غشاء سلولي باكتري ديگر نمي تواند در برابر فشار تورژسانس مقاومت كند و در واقع مي تركد !!‌

نكته 3- نكات تكميلي مربوط به كاتالاز :

الف- كاتالاز را در شيمي ، پراكسيداز مي نامند ، چون پراكسيد هيدروژن( همان آب اكسيژنه =H2O2)‌ را تجزيه مي كند.

ب- محل توليد كاتالاز ( مثل ساير پروتئين ها و آنزيم هاي پراكسي زوم و همچنين پروتئين هاي ورودي به ميتوكندري و يا كلروپلاست و هسته ) ريبوزوم هاي آزاد موجود در سيتوزول هستند و نه ريبوزوم هاي سطح خارجي شبكه آندوپلاسمي زبر و غشاء خارچي هسته !!!

ج- عملكرد كاتالاز در داخل پراكسي زوم ها ( سم زدايي ) باعث آزاد شدن گاز اكسيزژن مي شود كه از آن براي توليد اسفنج مصنوعي هم استفاده مي شود.

توجه كنيد كه آب اكسيژنه به عنوان محصول فرعي برخي از واكنش هاي پراكسي زومي توليد مي شود و همان جا توسط كاتالاز تجزيه مي گردد .( در واقع احياء شده و آب توليد مي كند)

د- تا مدت ها دانشمندان دو اندامك "ليزوزوم" و " پراكسي زوم" را به دليل شباهت هاي زيادي كه داشتند ( به خصوص از نظر اندازه ) يكي مي دانستند، اما وقتي مشخص شد كه آنزيم هاي داخل آن ها و عملكردشان و منشاء شان هم  با هم متفاوت است از هم جدا شدند و در واقع پر اكسي زوم كشف شد!‌

ه- آنزيم هاي ليزوزوم برخلاف پراكسي زوم در ريبوزوم هاي شبكه آندوپلاسمي زبر ساخته مي شوند و به كمك وزيكول انتقالي – پس از عبور از گلژي_ به ليزوزوم مي رسند ولي آنزيم هاي پراكسي زوم( مثل كاتالاز) همانطور كه در نكات قبلي هم اشاره شد، در ريبوزوم هاي آزاد سيتوزولي ساخته مي شوند و براي رسيدن به مقصد( پراكسي زوم) از وزيكول انتقالي استفاده نمي شود.

نكته 4- نكات مربوط به سورفاكتانت :

الف- يك ماده ليپوپروتئيني ترشحي از برخي سلول هاي پوششي سنگفرشي ساده كيسه هاي هوايي شش هاست.

ب- عملكر اصلي آن كاهشش كشش سطحي در لايه نازك آب داخل كيسه هاي هوايي ( شكستن پيوند هاي هيدروژني ميان مولكول هاي آب)‌ و در واقع كاهش نيروي هم چسبي ميان مولكول هاي آب و دگر چسبي ميان مولكول هاي آب و جدار كيسه هاي هوايي است. به اين ترتيب باعث راحت تر باز شدن كيسه هاي هوايي حين عمل دم مي گردد.

ج- توليد و ترشح آن توسط برخي سلول هاي پوششي كيسه هوايي( و نه همه آن ها) در اواخر جنيني انجام مي گيرد. اگر نوزاد قبل از توليد اين ماده به دنيا بيايد دچار مشكلات تنفسي خواهد شد كه البته امروزه در بيمارستان هاي مجهز قابل درمان است.

خوب...فعلا كافيست...بقيه اش با شما !‌

دكتر عليرضا اكبرپور